By Leo 
Có một nghịch lý đang diễn ra trong ngành phim ngắn Trung Quốc: thị trường vẫn tăng trưởng nóng, lượt xem vẫn khổng lồ, các nền tảng vẫn cần nội dung mới mỗi ngày. Nhưng phía sau cơn sốt ấy, nhiều diễn viên từng được xem là “gương mặt vàng” của dòng phim tổng tài lại bất ngờ rơi vào cảnh không có việc làm.
Họ từng xuất hiện dày đặc trong các kịch bản quen thuộc: chủ tịch lạnh lùng, người chồng giàu có, cô gái bị phản bội rồi lội ngược dòng, những màn trả thù nhanh gọn đúng nhịp phim ngắn. Nhưng chỉ sau một mùa Tết, lịch quay thưa dần, các nhóm tuyển diễn viên im ắng, nhiều dự án người thật bị hoãn hoặc hủy để nhường chỗ cho phim do AI sản xuất. Theo các bản tin từ Báo Văn Hóa/Báo Mới và Dân Việt, làn sóng AI đang tạo ra cú sốc lớn với nhóm diễn viên phim ngắn, đặc biệt là những người gắn với mô-típ “tổng tài bá đạo”.
Từ “tổng tài” trên màn ảnh đến người thất nghiệp ngoài đời
Trương Tiểu Lỗi, 28 tuổi, là một trong những trường hợp được nhắc đến nhiều nhất. Anh từng theo đuổi dòng phim “tổng tài bá đạo” trong khoảng ba năm, góp mặt trong gần 200 tác phẩm và có thời điểm đạt thu nhập ổn định từ phim ngắn. Nhưng khi các dự án người đóng giảm mạnh, nam diễn viên rời thành phố, trở về quê phụ gia đình trồng trọt, chăn nuôi. Một số nguồn tiếng Trung cũng ghi nhận câu chuyện anh chuyển hướng sang làm nông sau giai đoạn mất vai vì AI.
Điều khiến câu chuyện của Trương Tiểu Lỗi gây chú ý không chỉ là cú rơi thu nhập, mà là sự đảo chiều quá nhanh của một nghề từng được xem là “dễ sống” trong cơn bùng nổ phim ngắn. Những vai nam chính đẹp trai, giàu có, nói lời lạnh lùng từng giúp nhiều gương mặt vô danh đổi đời. Nhưng cũng chính sự rập khuôn ấy khiến họ trở thành nhóm dễ bị thay thế nhất khi công nghệ có thể tái tạo ngoại hình, giọng nói và nhịp dựng công thức.
\
Ngô Duy Bân, 39 tuổi, lại là lát cắt khác của cơn khủng hoảng. Anh thường đóng các vai người cha thành đạt, ông chủ giàu có hoặc “bố tổng tài” trong phim ngắn. Thời điểm phim ngắn bùng nổ, các đoàn phim từng thiếu diễn viên trung niên đến mức tranh giành nhau. Theo The Paper và Beijing News, Ngô Duy Bân từng có giai đoạn làm việc gần kín tháng, mức thù lao lên tới khoảng 1.500 nhân dân tệ mỗi ngày. Nhưng sau khi thị trường chuyển hướng, anh rơi vào trạng thái lo lắng vì lịch quay giảm mạnh.
Với Trần Vũ Tịch, cú hụt hẫng đến theo cách khác. Cô từng có phim đóng chính vươn lên vị trí nổi bật trên bảng xếp hạng, cát-xê được ghi nhận khoảng 3.000 nhân dân tệ/ngày. Thế nhưng sau Tết, các lời mời gần như biến mất, nhiều dự án dự kiến quay trong nửa đầu năm bị hủy. Nữ diễn viên gọi giai đoạn hiện tại là lúc “tỉnh mộng”, sau ba năm chạy theo guồng quay phim ngắn với những ngày làm việc dày đặc.
Vì sao AI khiến cuộc chơi đổi chiều?
Điều đáng nói là diễn viên thất nghiệp không xảy ra trong một thị trường suy tàn. Ngược lại, phim ngắn Trung Quốc vẫn là mảnh đất tăng trưởng mạnh. Quy mô thị trường được ghi nhận tăng từ khoảng 1 tỷ nhân dân tệ năm 2020 lên hơn 50,4 tỷ nhân dân tệ vào năm 2024, thậm chí lần đầu vượt doanh thu phim điện ảnh. Trong dịp Tết, lượt phát phim ngắn tại Trung Quốc đạt khoảng 8,7 tỷ, trong đó sản phẩm có yếu tố AI chiếm tỷ lệ đáng kể.
Vấn đề nằm ở công thức kinh tế. Phim ngắn vốn sống bằng tốc độ: quay nhanh, dựng nhanh, phát hành nhanh, thử phản ứng khán giả nhanh. Khi AI xuất hiện, tốc độ ấy còn được đẩy lên cực hạn. Một nhà sản xuất ở Tây An tên Ngô Cường được dẫn lời cho biết, trước đây một dự án 80 tập cần ít nhất khoảng 400.000 nhân dân tệ để bảo đảm chất lượng, trong đó chi phí diễn viên đã chiếm phần lớn. Với AI, con số có thể giảm xuống còn khoảng 100.000 nhân dân tệ vì không cần trường quay, đạo cụ phức tạp hay lịch trình của dàn diễn viên.
Nói cách khác, AI không chỉ là công cụ sáng tạo. Với các công ty sản xuất, nó là một bài toán lợi nhuận. Khi khán giả của phim ngắn đã quen với nhịp kể nhanh, mô-típ mạnh, tình tiết liên tục đảo chiều, việc thay diễn viên thật bằng nhân vật số trở thành lựa chọn hấp dẫn: ít rủi ro, dễ kiểm soát, chi phí thấp và có thể sản xuất liên tục.
Dân Việt cũng nhắc tới trường hợp phim ngắn “Hoắc Khứ Bệnh” gây chú ý khi những cảnh quy mô lớn được hoàn thành trong thời gian rất ngắn nhờ công nghệ. Dù chất lượng nghệ thuật của phim AI vẫn còn là chủ đề tranh luận, lợi thế về tốc độ và chi phí đang khiến nhiều nhà sản xuất không thể làm ngơ.
Khi gương mặt diễn viên cũng trở thành “nguyên liệu”
Đằng sau câu chuyện mất vai còn có một nỗi lo khác: quyền hình ảnh. Theo NBD, tại Trung Quốc đã xuất hiện các thông báo tuyển “AI nghệ sĩ” hoặc mua quyền sử dụng gương mặt với mức giá từ vài trăm đến 1.500 nhân dân tệ, thậm chí có trường hợp yêu cầu cấp quyền hình ảnh lâu dài. Nguồn này cũng ghi nhận có lời mời “thu mặt” với chi phí thấp, chỉ cần vài bức ảnh và ký thỏa thuận trong thời gian rất ngắn.
Điều này đặt diễn viên vào thế khó. Nếu không bán quyền hình ảnh, họ có thể mất cơ hội tham gia dự án. Nếu đồng ý, họ lại đối mặt rủi ro hình ảnh cá nhân bị tái sử dụng trong các bối cảnh khó kiểm soát. Với những diễn viên chưa có vị thế thương lượng, khoản tiền trước mắt có thể trở thành cái giá dài hạn cho sự nghiệp.
Câu chuyện vì thế không còn dừng ở việc “AI cướp vai”. Nó mở rộng thành cuộc tranh luận về quyền lao động, quyền chân dung và vị trí của con người trong chuỗi sản xuất nội dung giải trí.
Hào quang của phim tổng tài có thực sự kết thúc?
Dòng phim “tổng tài bá đạo” từng là mỏ vàng của phim ngắn Trung Quốc. Công thức dễ nhận diện, cảm xúc mạnh, xung đột nhanh, nhân vật đẹp và giàu kịch tính giúp thể loại này lan truyền tốt trên nền tảng di động. Với nhiều diễn viên trẻ hoặc diễn viên tuyến giữa, đây từng là con đường ngắn nhất để có thu nhập và được công chúng nhớ mặt.
Nhưng chính tính công thức lại là điểm yếu lớn nhất. Khi một nhân vật chỉ cần lạnh lùng, đẹp, nói thoại dứt khoát và xuất hiện trong vài cảnh cao trào, AI có thể mô phỏng ở mức đủ dùng. Những vai diễn thiếu chiều sâu tâm lý, ít biến hóa cảm xúc, phụ thuộc quá nhiều vào ngoại hình và mô-típ sẽ là nhóm đầu tiên bị công nghệ đe dọa.
Các chuyên gia được Dân Việt dẫn lại cho rằng ứng dụng AI là xu thế khó đảo ngược. Để không bị đào thải, diễn viên cần nâng cao kỹ năng biểu diễn, hướng đến những vai có tâm lý phức tạp hơn — nơi kinh nghiệm sống, cảm xúc thật và khả năng xử lý tinh tế vẫn là lợi thế của con người.
Diễn viên thật phải đi đâu trong kỷ nguyên AI?
Câu trả lời có lẽ không nằm ở việc chống lại AI, mà ở việc thoát khỏi những vai diễn quá dễ bị thay thế. Với các diễn viên từng sống nhờ phim tổng tài, đây là giai đoạn buộc phải tái định vị: học thêm diễn xuất, mở rộng thể loại, xây dựng hình ảnh cá nhân, thử sức với nội dung tự sản xuất hoặc tìm những vai có chiều sâu hơn.
AI có thể tạo ra một “tổng tài” hoàn hảo về ngoại hình, không biết mệt, không đòi lịch quay và không phát sinh chi phí ngoài kịch bản. Nhưng AI vẫn chưa dễ thay thế một diễn viên có đời sống nội tâm, có khả năng khiến khán giả tin vào nỗi đau, sự giằng xé, tổn thương hoặc trưởng thành của nhân vật.
Vì thế, cơn thất nghiệp của dàn diễn viên phim tổng tài không chỉ là một bản tin showbiz lạ mắt. Nó là tín hiệu cho một cuộc thanh lọc lớn hơn: thời của những vai diễn rập khuôn đang co lại, còn thời của kỹ năng thật, cá tính thật và giá trị không thể sao chép đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Hào quang màn hình dọc từng đến rất nhanh với nhiều gương mặt. Nhưng khi công nghệ bước vào trường quay, nó cũng nhắc lại một sự thật khắc nghiệt của showbiz: nổi tiếng nhờ công thức có thể giúp người ta đi nhanh, nhưng để ở lại lâu, diễn viên phải có nhiều hơn một gương mặt đẹp và một vai “tổng tài” quen thuộc.